Dış cepheye monte edilen sineklik sistemleri, mevsimsel sıcaklık dalgalanmalarına ve doğrudan güneş radyasyonuna kesintisiz maruz kalır. Kışın -15°C ayaz gören bir profil, yazın kavurucu güneşte 45°C hava sıcaklığına ve koyu renkli yüzeylerde 75°C metal sıcaklığına ulaşabilir. Yaklaşık 60°C – 80°C mertebesindeki bu sıcaklık farkı, malzemelerin boyca uzamasına ve büzülmesine yol açar. Termal genleşme hesabı yapılmadan üretilen sineklikler yazın kasada sıkışır, köşe takozlarından çatlar veya tül geriliminden bükülür.
1. Malzemelerin Doğrusal Isıl Genleşme Katsayıları ($\alpha$)
Her malzemenin sıcaklık karşısında uzama karakteristiği farklıdır:
- Alüminyum (EN AW-6063): Doğrusal ısıl genleşme katsayısı $\alpha \approx 23.5 imes 10^{-6} ext{ K}^{-1}$ (Metre başına derece başı 0.0235 mm).
- PVC Plastik Doğrama: $\alpha \approx 70 imes 10^{-6} ext{ K}^{-1}$ (Alüminyumdan 3 kat daha fazla uzar).
- Poliamid / Naylon Köşe Takozu: $\alpha \approx 80-100 imes 10^{-6} ext{ K}^{-1}$ (Çok yüksek ısıl genleşme).
2. $\Delta L = L \cdot \alpha \cdot \Delta T$ Formülü ile Boyca Değişim Hesabı
Gelin, 2.50 metre yüksekliğinde antrasit renkli bir alüminyum kapı sinekliğinin boyca uzamasını hesaplayalım:
- Montaj sıcaklığı: 20°C. Yazın güneş altındaki en yüksek sıcaklık: 70°C ($\Delta T = +50 ext{°C}$).
- $\Delta L = 2.50 ext{ m} imes 0.0000235 imes 50 ext{ K} = 0.002937 ext{ m} \approx \mathbf{2.94 ext{ mm}}$.
- Bu kapı profili yazın güneşte neredeyse 3 milimetre uzar! Kışın ise -10°C'de ($\Delta T = -30 ext{°C}$) 1.76 mm büzülür. Toplam yıllık hareket aralığı neredeyse 5 milimetredir.
3. Koyu Renkli (RAL 7016 Antrasit) Profillerde Aşırı Isınma
Modern mimaride çok popüler olan antrasit gri, siyah ve koyu bronz renkler güneş ışınlarının %85'ten fazlasını emer:
- Beyaz renkli (RAL 9016) bir profil güneş altında en fazla 42°C olurken, antrasit bir profil 75°C'ye ulaşır.
- Bu aşırı ısınma, profilin güneşe bakan dış cidarının iç cidarından daha fazla uzamasına neden olur; buna "Bimetalik Eğilme (Muzlaşma)" denir. Kanat ortaya doğru kavislenir ve ortadan hava/böcek boşluğu açılır.
4. Plastik Köşe Takozlarının Ayrışması ve Sıkışan Kanatlar
Farklı genleşme katsayılarına sahip malzemeler bir araya geldiğinde gerilim oluşur:
- Alüminyum profil ile içine çakılan plastik köşe takozu farklı oranlarda uzayıp kısaldıkça gönyedeki 45° kesim derzleri zamanla ayrışır, aralıklar açılır.
- Bu nedenle profesyonel sistemlerde plastik takoz yerine alüminyum döküm pres köşe takozları tercih edilir; böylece katsayı farkı sıfırlanır.
5. Montajda Bırakılması Gereken Dilatasyon Derzleri ve Oval Delikler
Termal genleşmenin sisteme zarar vermemesi için sahada uygulanan kurallar:
- Sineklik kasası pencere boşluğuna monte edilirken her iki yandan ve üstten minimum 2.5 – 3.0 mm dilatasyon çalışma boşluğu bırakılmalıdır.
- Kasa montaj vida delikleri dairesel değil, dikeyde oval (slot) şeklinde açılmalıdır. Böylece vida profili sıkarken profil sıcakta dikeyde serbestçe uzayabilir.
- Kasa ile pencere arasındaki derz sert mastikle değil, %25 esneme kabiliyetine sahip nötr silikon veya EPDM genleşme bandıyla kapatılmalıdır.
6. Sıcaklık Farkına Göre Profil Boyca Uzama Tablosu
| Profil Boyu (L) | $\Delta T = 30 ext{°C}$ (Standart) | $\Delta T = 50 ext{°C}$ (Güneşli Antrasit) | $\Delta T = 70 ext{°C}$ (Ekstrem İklim) | Tavsiye Edilen Derz Payı |
|---|---|---|---|---|
| 1.00 Metre (Pencere) | +0.70 mm | +1.17 mm | +1.64 mm | Minimum 2 mm Boşluk |
| 1.50 Metre (Büyük Pencere) | +1.05 mm | +1.76 mm | +2.46 mm | Minimum 2.5 mm Boşluk |
| 2.20 Metre (Standart Kapı) | +1.55 mm | +2.58 mm | +3.61 mm | Minimum 3.5 mm Boşluk |
| 3.00 Metre (Geniş Sürme) | +2.11 mm | +3.52 mm | +4.93 mm | Minimum 5 mm Boşluk |
| 6.00 Metre (Zip Tambur Boyu) | +4.23 mm | +7.05 mm | +9.87 mm | Kayar Yataklama Zorunlu |
