Alüminyum sineklik profili imalatında nihai ürün kalitesini belirleyen en kritik aşama, ekstrüzyon presine giren alüminyum biyetin (billet) kimyasal saflığıdır. Sektörde maliyet baskısı nedeniyle bazı üreticiler %100 birincil (primer) elektrolitik ingotlar yerine kontrolsüz hurda (sekonder) alüminyum karışımları kullanabilmektedir. Bu durum, ilk bakışta fark edilmeyen ancak işleme ve kullanım esnasında ölümcül kalite kusurlarına yol açan metalurjik problemlere davetiye çıkarır.
1. Birincil (Primer) Billet vs. Geri Dönüşüm (Sekonder) Alüminyum
Alüminyum ekstrüzyon sektöründe hammadde iki temel kaynaktan temin edilir:
- Birincil (Primer) Billet: Boksit cevherinden elektroliz yoluyla üretilen %99.7 saflıktaki birincil alüminyuma, EN AW-6063 normuna uygun oranlarda magnezyum (Mg: %0.45-%0.9) ve silisyum (Si: %0.2-%0.6) eklenerek gaz giderme ve homojenizasyon fırınından geçirilmiş biyettir. Kristal yapısı kusursuzdur.
- Sekonder (Hurda) Billet: Piyasadan toplanan karışık boyalı profiller, talaşlar, içecek kutuları ve döküm parçalarının eritilmesiyle üretilir. Eriyik içindeki yabancı elementler tam olarak rafine edilemez.
2. Demir (Fe) ve Silisyum (Si) Dengesizliğinin Yarattığı Kırılganlık
Hurda alüminyumda en büyük tehdit kontrolsüz Demir (Fe) miktarıdır:
- EN AW-6063 standardında demir oranı maksimum %0.35 (tercihen %0.18 - %0.22) olmalıdır.
- Hurda oranının yüksek olduğu biyette demir %0.45'in üzerine çıkar. Fazla demir, mikroyapıda iğnemsi $\beta$-AlFeSi fazı oluşturur.
- Bu iğnemsi fazlar profil kesitinde mikro çatlaklara neden olur. Köşe takozu sıkılırken, vidalama yapılırken veya profil 45° gönyede kesilirken köşeler cam gibi çıt diye çatlar.
3. Eloksal Banyosunda Gri Bulutlanma ve Boya Soyulma Hataları
Hurda kökenli profiller yüzey işlemlerinde büyük fire verir:
- Eloksal Kusurları: Yüksek demir ve silisyum, anodik oksidasyon banyosunda lekelenmelere (gri-siyah bulutlanma, harelenme ve matlık) yol açar. Yüzeyde ayna parlaklığı veya homojen satine matlık elde edilemez.
- Toz Boya Kabarması: Eriyikteki gaz gözenekleri profil yüzeyine yakın kaldığında, 200°C elektrostatik toz boya fırınında genleşerek mikro kabarcıklar (blister) ve boya dökülmeleri oluşturur.
4. İnce Et Kalınlıklı (0.8 - 1.0 mm) Profillerde Çatlama ve Bükülme
Sineklik profilleri 0.8 mm ile 1.2 mm arasında hassas ve ince et kalınlıklarına sahiptir. İnce cidarlarda tane boyutu ve metalurjik homojenlik hayati önemdedir:
- Primer biyette ekstrüzyon hızı yüksektir ve profil düzlemselliği (torsiyon sapması) mikron düzeyindedir.
- Hurda biyette ise kalıp akış direnci homojen değildir; profil pres çıkışında dalgalanma yapar, tül fitili kanalı daralır veya genişler, montaj ustası fitili takmakta zorlanır.
5. B2B Satın Almada Spektrometre Analiz Raporu (Mill Test Certificate)
B2B toptan profil alımı yapan üreticiler ve bayiler, tedarikçilerinden her döküm şarjı için 3.1 Malzeme Test Sertifikası (EN 10204) ve spektrometre analiz raporu talep etmelidir:
- Raporda Mg, Si, Fe, Cu, Mn, Zn, Ti oranları tek tek incelenmelidir.
- Çinko (Zn) oranının %0.10'un altında, Bakır (Cu) oranının %0.10'un altında olması dış ortam korozyon direnci için zorunludur.
6. Primer Billet ve Sekonder Hurda Profil Karşılaştırma Tablosu
| Teknik ve Metalurjik Kriter | %100 Primer Billet (EN AW-6063) | Yüksek Hurdalı Sekonder Billet | Atölye ve İmalat Etkisi |
|---|---|---|---|
| Demir (Fe) Oranı | %0.18 – %0.22 (İdeal) | > %0.45 (Tehlikeli Sınır) | Köşe vidalamada çıtlayıp kırılma riski |
| Eloksal Kaplama Homojenliği | Kusursuz Gümüş / Bronz Satine | Gri Hareler, Lekeli Matlaşma | Müşteri iadesi ve görsel ret oranı |
| Mekanik Uzama (Elongation A50) | %8 – %12 Esneklik | %2 – %4 (Kırılgan Yapı) | Profil büküm ve kanat basma mukavemeti |
| Yüzey Çizgileri ve Pürüzlülük | Ra < 0.4 µm (Pürüzsüz) | Belirgin Ekstrüzyon Çizgileri | Boya yapışması ve estetik bitiş kalitesi |
| Korozyon Ömrü (Tuz Testi) | > 1.000 Saat (Korozyonsuz) | < 250 Saat (Beyaz Pas / Pitting) | Özellikle kıyı şeridinde hızlı çürüme |
